Współczesny świat jest wypełniony ekranami: smartfony, komputery, tablety, konsole towarzyszą nam i naszym dzieciom na każdym kroku. I choć technologia wspiera codzienne funkcjonowanie, naukę i umożliwia rozwijanie zainteresowań, nieumiejętne i za długie z niej korzystanie niesie za sobą poważne konsekwencje. Jak dużo to już „za dużo”?
Specjaliści z WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) opracowali wytyczne odnośnie czasu spędzanego przed ekranem dla poszczególnych grup wiekowych.
Wytyczne WHO
Dzieci poniżej 2 lat
Brak czasu przed ekranem!
- WHO zaleca całkowite unikanie ekranów (telewizor, tablet, smartfon, komputer). Wyjątkową sytuacją jest dłuższa nieobecność bliskich i pojawiające się w zastępstwie wideorozmowy. Potrzeby wymagają wtedy indywidualnej oceny.
- Zamiast tego czas na interakcję z opiekunami, zabawy ruchowe, czytanie i sen.
Dzieci w wieku 2–5 lata
Maksymalnie 1 godzina dziennie
- Im mniej, tym lepiej!
- Zalecane, by ekran był używany wspólnie z rodzicem i do celów edukacyjnych. ZAWSZE pod kontrolą rodzica!
- Unikać ekranów tuż przed snem.
Dzieci 5–17 lat
Nie więcej niż 2 godziny dziennie czasu rekreacyjnego przed ekranem.
U starszych dzieci zalecany umiarkowany czas ekranowy służący nauce i rozwojowi, koniecznie z przerwami co 30–60 minut.
- Ekrany głównie do nauki i rozwoju.
- Aktywność fizyczna i relacje społeczne powinny dominować (min. 60 min ruchu dziennie).
- Ograniczyć czas biernego oglądania (np. YouTube, TV).
Dorośli
Nie więcej niż 2 godziny dziennie czasu rekreacyjnego przed ekranem
- Indywidualne podejście, jeśli praca polega wyłącznie na spędzaniu czasu przed ekranem, zaleca się inne formy rekreacji po niej.
Zalecany umiarkowany czas ekranowy służący nauce i rozwojowi, koniecznie z przerwami co 30–60 minut.
- Długie okresy siedzenia należy przerywać krótkimi przerwami co 30–45 minut.
- Priorytet: aktywność fizyczna, sen i relacje społeczne.
- Ograniczyć ekran przed snem o co najmniej 1 godzinę
Negatywne konsekwencje nieprzestrzegania
Wprawdzie sporadyczne odstępstwa nie zrobią na dłuższą metę krzywdy, ale już regularne nadużywanie ekranów w dowolnej postaci może nieść poważne konsekwencje dla zdrowia fizycznego i psychicznego.
W przypadku małych i młodszych dzieci mówimy o opóźnieniach w rozwoju mowy i zdolności poznawczych, zaburzeniach koncentracji. U każdego zbyt długi czas przed ekranem może prowadzić do zaburzeń snu i rytmu dobowego, trudności emocjonalnych i społecznych. Badania wskazują, że używanie ekranów w niezdrowy sposób wiąże się ze wzrostem ryzyka depresji, lęku i izolacji społecznej. Ponadto z uwagi na zaniedbywanie alternatywnych sposobów dbania o siebie – ze zwiększonym ryzykiem otyłości i obniżeniem kondycji fizycznej.
Co ważne, im wcześniej wprowadzamy ekrany, tym bardziej narażamy dziecko na uzależnienie od bodźców cyfrowych. Poniżej sygnały świadczące o używaniu problemowym:
U dzieci (0–12 lat)
- Silne emocje przy ograniczaniu ekranu – napady złości, płacz, agresja.
- Zaniedbywanie snu – dziecko zasypia późno, jest senne w ciągu dnia.
- Utrata zainteresowania zabawą, ruchem lub kontaktami z rówieśnikami.
- Trudności z koncentracją i zapamiętywaniem, pogorszenie wyników w nauce.
- Oglądanie przy jedzeniu – nie potrafi zjeść posiłku bez ekranu.
- Izolacja społeczna – woli ekran niż kontakt z ludźmi.
U nastolatków (13–17 lat)
- Stałe myślenie o ekranie, potrzeba ciągłego bycia online.
- Trudność z kontrolą czasu – „jeszcze 5 minut” trwa godzinami.
- Zaburzenia rytmu snu, kładzenie się bardzo późno.
- Spadek nastroju po odstawieniu ekranu (drażliwość, złość, smutek).
- ️Zaniedbywanie obowiązków szkolnych lub relacji rodzinnych.
- Zaniedbywanie higieny, ruchu i odpoczynku.
- Preferowanie kontaktów online zamiast rozmów twarzą w twarz.
U dorosłych
- Utrata poczucia czasu – wielogodzinne korzystanie mimo braku celu.
- Trudność w odłączeniu się od pracy / telefonu po godzinach.
- Bezsenność i zmęczenie z powodu korzystania z ekranów przed snem.
- Zaniedbywanie relacji rodzinnych i społecznych.
- Ucieczka w ekran przy stresie lub smutku.
- Rezygnacja z innych aktywności (sport, hobby).
- Poczucie winy lub wstydu po długim czasie online, ale brak zmiany zachowania.
Zdrowy rozsądek i wskazówki ogólne
Pamiętajmy, że najważniejsza jest świadomość potrzeby, którą realizujemy za pośrednictwem technologii. Warto nie tylko ślepo przestrzegać wytycznych, ale je rozumieć i wiedzieć po co wybieram akurat tę metodę rozrywki/rozwoju/nawiązania relacji.
PRZYKŁAD 1. Jeśli smartfon służy temu, aby być w kontakcie ze znajomymi i w pewnym sensie to w nim dzieją się relacje społeczne – nie chodzi o to by go na siłę zabrać. Relacje wtedy magicznie się nie nawiążą. W tym przypadku chodzi o zmotywowanie do spotkań i poznawania się na żywo. Warto sprawdzić z czego wynika zaniedbywanie tej metody bycia w relacjach i rozwiązania źródła problemu.
PRZYKŁAD 2. Bardziej niezdrowe będzie włączenie dziecku bajki „do kolacji” a z zachowaniem ograniczenia czasowego, niż zjedzenie wspólnej kolacji bez ekranu a potem wspólne obejrzenie bajki radośnie w niej uczestnicząc, nawet jeśli będzie trwała godzinę dłużej niż w wytycznych
W poszukiwaniu zdrowego balansu, kilka ogólnych wytycznych sprzyjających zdrowemu używaniu ekranów:
- Wyznaczenie strefy bez ekranów (np. jadalnia, sypialnia).
- Ustalenie limitów i przerw (najlepiej wspólne, rodzinne, połączone z rozumieniem po co to robimy).
- Dbanie o odpoczynek dla oczu i ergonomię: co 20 minut patrz 20 sekund w dal, zachowaj odpowiednią odległość od ekranu i zadbaj o oświetlenie.
- Dbanie o codzienną aktywność fizyczną i kontakt z ludźmi offline.
- Ograniczenie ekspozycji na ekran minimum godzinę przed snem.
- Jedno miejsce (np. koszyczek na konkretnej półce) na telefony domowników.
- Odkładanie sprzętu w trakcie rozmowy, kontakt wzrokowy.
Poza czynnikami zdrowotnymi, w przypadku mediów związanych z siecią internetową pozostajemy narażeni na innego rodzaju niebezpieczeństwa: oszustwa, nieadekwatne do wieku treści. Zdrowemu rozsądkowi w połączeniu z wiedzą „ile to za dużo” powinna zawsze towarzyszyć świadomość i zainteresowanie tym co dzieje się w życiu moim/mojego dziecka. Nawet w tym życiu na ekranie!
