Posiadając smartfona w kieszeni, można automatycznie stać się kimś w rodzaju jednoosobowej redakcji gazety albo stacji telewizyjnej. Krótki filmik nagrany ukradkiem na TikToka pod ławką, szybka fotka kogoś na korytarzu, screen z Messengera wrzucony na relację na Instagramie. Parę tapnięć w ekran i materiał leci w świat.
Rzadko kto w tym konkretnym momencie zastanawia się, czy publikując twarze, wypowiedzi albo prywatne dane innych ludzi, nie łamie przepisów. A rzeczywistość jest taka, że polskie prawo chroni prywatność w sieci bardzo ostro. O wiele mocniej, niż większości nastolatków się wydaje.
Twoja twarz to nie jest własność publiczna
Zacznijmy od absolutnej podstawy, czyli od wizerunku. Twoja twarz, sylwetka, a nawet specyficzny sposób ubierania się, po którym można Cię rozpoznać, to według prawa tzw. dobro osobiste. Ustawa o prawie autorskim (dokładnie art. 81) stawia sprawę bezdyskusyjnie: jeśli chcesz wrzucić czyjeś zdjęcie do sieci, musisz mieć na to wyraźną zgodę tej osoby. Zrobienia zdjęcia koledze z klasy, kiedy zasnął na lekcji, to jedno. Ale upublicznienie jej na Instagramie, TikToku czy nawet wysłanie na zamkniętej grupie na WhatsAppie bez jego wiedzy to już ewidentne złamanie prawa.
Oczywiście w przepisach istnieją pewne wyjątki, ale ludzie bardzo źle je interpretują. Można opublikować zdjęcie celebryty czy polityka w trakcie pełnienia jego funkcji publicznych. Można też wrzucić zdjęcie z koncertu na rynku albo meczu, gdzie pojedyncze twarze są tylko maleńkim tłem dla całej imprezy masowej. Jednak klasa szkolna, korytarz w trakcie przerwy czy kolega z podwórka absolutnie pod te wyjątki się nie kwalifikują. Jeśli osoba ze zdjęcia powie „nie życzę sobie tego”, masz obowiązek to usunąć najszybciej, jak to możliwe.
Screeny z czatów i numery telefonów, czyli internetowe miny
Kolejnym problemem jest publikowanie screenów z prywatnych rozmów. Ktoś powiedział coś głupiego na prywatnym czacie, popłakał się w wiadomościach albo wysłał coś intymnego, a ktoś inny robi zrzut ekranu i wrzuca na publiczną relację, żeby go odegrać albo wyśmiać. Rozmowa na czacie – niezależnie czy na Messengerze, Discordzie czy Signalu – jest poufna. Chroni ją tajemnica korespondencji zapisana w art. 23 Kodeksu cywilnego. Wrzucenie takiego screena na widok publiczny bez zgody obu stron to prosta droga do procesu cywilnego o naruszenie dóbr osobistych.
Dokładnie tak samo wygląda sprawa z bezmyślnym podawaniem cudzych danych kontaktowych. Wrzucenie na grupę numeru telefonu koleżanki z dopiskiem np. „dzwońcie do niej i róbcie pranki” albo udostępnienie czyjegoś prywatnego maila to bezpośrednie uderzenie w unijne przepisy o ochronie danych osobowych, czyli słynne RODO. Numer telefonu to dana osobowa, która pozwala zidentyfikować konkretnego człowieka. Rozporządzanie nim bez wiedzy i zgody właściciela jest bezprawne i może nieść za sobą surowe konsekwencje prawne, z interwencją Urzędu Ochrony Danych Osobowych włącznie.
Co grozi za olanie zasad? Od szkoły po salę sądową
Co się stanie, jeśli ktoś zignoruje te wszystkie reguły i uzna, że „mój profil, to wrzucam, co chcę”? Ktoś, czyj wizerunek albo prywatność zostały naruszone w sieci, nie jest bezbronny. Ma pełne prawo żądać natychmiastowego skasowania posta, oficjalnych publicznych przeprosin, a także zadośćuczynienia finansowego. W przypadku dorosłych kończy się to bolesnymi karami finansowymi i sprawami cywilnymi. W przypadku uczniów sprawą najpierw zajmuje się szkoła – od obniżenia oceny ze sprawowania, przez wezwanie rodziców, aż po dyscyplinarne przeniesienie do innej placówki.
Jeśli to nie poskutkuje, albo skala naruszenia była ogromna (np. doprowadziła ofiarę do załamania nerwowego), sprawa trafia prosto do sądu rodzinnego. Sąd weryfikuje wtedy, czy u młodego człowieka nie doszło do rażących przejawów demoralizacji. Zasada jest prosta: jeśli nie masz stuprocentowej pewności, czy Twój kolega albo koleżanka chcą znaleźć się na Twoim profilu lub grupie – zapytaj o zgodę. A jeśli nie masz odwagi zapytać, po prostu odpuść i schowaj telefon do kieszeni.
Szacunek w sieci wraca, czyli złota zasada smartfona
Cała ta prawna machina, przepisy RODO czy paragrafy o wizerunku w gruncie rzeczy sprowadzają się do jednej, ważnej zasady. Chodzi o zwykły szacunek do drugiego człowieka i jego prywatności. Internet daje potężne poczucie władzy, bo można kliknąć i opublikować, co się chce. Jednak ta wolność kończy się dokładnie tam, gdzie zaczyna się komfort kogoś innego. Zanim wrzucisz fotkę kumpla w dziwnej sytuacji, pomyśl, jak Ty byś się czuł, gdyby to Twoja twarz wisiała na publicznym profilu jako obiekt drwin.
Wrzucanie wartościowych rzeczy na swoje profile i budowanie tam zasięgów wcale nie wymaga żerowania na cudzej prywatności czy wyciągania screenów z sekretnych rozmów. Najlepsi twórcy w sieci robią zasięgi na własnym talencie, humorze i pomyśle, a nie na strzelaniu fotek z ukrycia na lekcjach. Schowanie telefonu, kiedy sytuacja robi się dla kogoś niezręczna, to nie jest żaden obciach – to dowód na to, że masz klasę i kontrolujesz swoje cyfrowe życie. Smartfon ma służyć do rozrywki i kontaktu ze światem, a nie stawać się narzędziem, przez które ktoś inny boi się rano wejść do klasy.
Źródła:
- Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2509) – art. 81 (zasady rozpowszechniania wizerunku i wymagane zgody).
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061) – art. 23 i 24 (katalog dóbr osobistych, w tym tajemnica korespondencji oraz środki ich ochrony).
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO) – ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem i udostępnianiem danych osobowych.
